Pas Luftës së Dytë Botërore, Shtetet e Bashkuara vunë në dispozicion rreth 13.7 miliardë dollarë për rindërtimin e një Evrope të shkatërruar nga lufta. Zyrtarisht, fondet e Planit Marshall synonin ringritjen e ekonomive evropiane përmes furnizimit me ushqime, lëndë të para, makineri dhe pajisje industriale.
Por pas këtij projekti të madh ekonomik fshihej edhe një dimension më pak i njohur: lufta politike dhe e inteligjencës kundër përhapjes së komunizmit në Evropën Perëndimore.
Paratë “kundërpalë”
Një pjesë e mekanizmit financiar të Planit Marshall funksiononte përmes të ashtuquajturave “counterpart funds”, ose “fonde kundërpalë”.
Kur një vend evropian merrte ndihmë amerikane, mallrat e importuara shiteshin në monedhën vendase dhe të ardhurat depozitoheshin në fonde speciale. Këto para nuk ishin thjesht një transferim i drejtpërdrejtë i dollarëve amerikanë, por krijonin një burim të rëndësishëm financiar brenda vetë vendeve përfituese.
Sipas dokumenteve dhe studimeve historike të deklasifikuara, një pjesë e këtyre fondeve u përdor në mënyrë të fshehtë për operacione të inteligjencës amerikane.
CIA dhe “lufta e hijeve”
Në klimën e tensionuar të fillimit të Luftës së Ftohtë, CIA përdori kanale të fshehta financimi për të mbështetur organizata dhe struktura që konsideroheshin të rëndësishme në përballjen me ndikimin komunist.
Financimet e fshehta prekën sindikata antikomuniste, media, organizata studentore, intelektualë dhe grupe politike në vende të ndryshme të Evropës Perëndimore.
Kjo nënkuptonte se, ndërsa në sipërfaqe Plani Marshall shihej si një program ekonomik për rindërtimin e Evropës, në prapaskenë ai u shndërrua edhe në një instrument të rëndësishëm të strategjisë amerikane për të frenuar zgjerimin e komunizmit.
Një model që u shfaq edhe në Azi
Një mekanizëm i ngjashëm u përdor edhe në Japoninë e pasluftës. I ashtuquajturi “M-Fund” u lidh me financime të fshehta dhe me përpjekjet amerikane për të ndërtuar një arkitekturë politike të favorshme për Perëndimin në Azi.
Këto zhvillime tregojnë se rindërtimi ekonomik pas Luftës së Dytë Botërore nuk ishte vetëm çështje infrastrukture, ushqimi dhe industrie. Ai u zhvillua paralelisht me një betejë të madhe për ndikim politik dhe gjeopolitik.
Dy fytyrat e Planit Marshall
Plani Marshall mbetet një nga projektet më të rëndësishme të rindërtimit ekonomik të shekullit XX dhe ndihmoi në rimëkëmbjen e ekonomive evropiane pas luftës.
Por historia e tij ka edhe një anë më pak të dukshme: paralelisht me rindërtimin ekonomik, SHBA ndërtoi edhe një rrjet të gjerë ndikimi politik dhe inteligjence përballë Bashkimit Sovjetik dhe lëvizjeve komuniste.
Në këtë kuptim, Plani Marshall nuk ishte vetëm një program ndihme ekonomike. Ai ishte gjithashtu pjesë e betejës së madhe për të përcaktuar se çfarë drejtimi politik do të merrte Evropa pas luftës.
Një kontinent po rindërtohej me ndihmën amerikane, ndërsa në prapaskenë po zhvillohej një tjetër luftë – lufta e padukshme për ndikim./kudoshqip.com
